• Most Read
  • Most Commented

Categories

Archives

Thành kiến trong quy kết (attributional biases)

06:20 AM Tuesday July 27,2010
Posted by Phan Phương Đạt Under | Commments (12)
  • Print
Một số khái niệm Tâm lý Xã hội áp dụng trong Nhân sự
Dạo trước đi học về Talent Mgmt, thầy giáo giới thiệu khái niệm Fundamental Attribution Error (tạm dịch là Lỗi Quy kết cho Bản chất) là một khái niệm trong Tâm lý xã hội (Social Psychology) ứng dụng vào công việc nhân sự. Thấy hay hay, bèn mua sách về TLXH đọc, thì nó thế này:

Trong cuộc sống, con người thường đi tắt trong việc đưa ra những đánh giá về bản thân hoặc người khác, chứ không làm việc đó một cách logic. Hoặc ta sẽ quy kết cho yếu tố ngoại cảnh, hoặc cho yếu tố nội tại một cách nhanh chóng. Kết quả của việc quy kết này chưa chắc đã sai, nhưng nó được thực hiện nhanh và ẩu. Có 3 loại Thành kiến Quy kết: (1) Lỗi Quy kết cho Bản chất, (2) Thành kiến Người thực hiện - Người quan sát (Actor-Observer bias), và (3) Quy kết có lợi cho bản thân (self-serving attribution).

Trong (1), khi nhìn một người hành động, ta có xu hướng quy kết hành động đó được thực hiện là do bản chất của người đó (yếu tố nội tại). Ví dụ có 2 người đi ngang qua một em bé ăn xin, một người cho tiền còn một người không, thì ta sẽ mau chóng kết luận là người thứ nhất tốt bụng và người thứ hai keo kiệt. Hay nếu nhân viên không hoàn thành nhiệm vụ thì ta dễ quy kết ngay là nhân viên đó chây lười (bản chất anh ta).

(2) cũng tương tự như (1). Trong khi Người quan sát có xu hướng quy kết cho yếu tố nội tại - bản chất của Người hành động, thì bản thân Người hành động lại có xu hướng cho rằng đó là do ngoại cảnh. Anh nhân viên ở ví dụ trước sẽ cho rằng mình không hoàn thành nhiệm vụ là do ngoại cảnh, ví dụ sức ép công việc, đồng nghiệp gây stress. Không bàn đến chuyện ai đúng ai sai, nguyên nhân của hiện tượng này là do Người quan sát tập trung theo dõi Người hành động là chính, trong khi Người hành động không thể theo dõi mình, nên tập trung vào ngoại cảnh. Điểm gây chú ý được gọi là perceptual salience.

Hiện tượng (2) dẫn đến việc áp dụng video, ví dụ trong đào tạo. Khi Người hành động được xem đoạn video quay tình huống hành động của mình, thì họ sẽ lại chú ý vào bản thân họ hơn là vào ngoại cảnh, và họ sẽ có những quy kết cho bản thân chứ k0 cho ngoại cảnh nữa (nhận lỗi chẳng hạn :).

(3) thì đơn giản là ta có xu hướng cho rằng các thành tích của mình là do mình tài giỏi chứ không phải do ngoại cảnh. Ngay cả khi thi đỗ do quay cóp được thì trong thâm tâm ta vẫn nghĩ do yếu tố nội tại (ta giỏi) nhiều hơn là yếu tố ngoại cảnh (ta may). Ngược lại, nếu thất bại thì ta có xu hướng đổ tại ngoại cảnh. Điều này trái ngược với việc ta hay quy kết thành tích của người khác là do may mắn, còn thất bại là do họ "kém" :).

(3) là cơ chế tự nhiên, bảo vệ lòng tự trọng (self-esteem) của bản thân mỗi người, không phải lỗi lầm gì cả.

Những khái niệm này giúp chúng ta hiểu các hành vi, hiện tượng trong giao tiếp giữa người với người, và rất có ích trong công tác nhân sự, bởi công sở là môi trường mà các hiện tượng nêu trên xảy ra hàng ngày hàng giờ :)).

Mở ngoặc: các khái niệm nêu trên đều do tôi "đại dịch" ra từ tiếng Anh, anh chị nào biết những khái niệm Tâm lý học này trong tiếng Việt được dịch chuẩn là gì thì rất mong chỉ giáo. Xin cảm ơn trước.

Còn một số khái niệm thú vị nữa, sẽ giới thiệu dần. Tên sách: R.J. Crisp, R.N. Turner. Essential Social Psychology.
  
Share your comment
I agree with all Terms of Use *
Comments
Nông Bích Vân at 27/07/2010 07:34 AM
Oh, trong chương trình miniMBA, 1 số giảng viên FPT đã có yêu cầu quay lại video giảng dạy của mình đề tìm khuyết điểm và khắc phục. :D

Thầy Đóm at 27/07/2010 04:10 PM
Và theo sự hiểu biết và mớ kiến thức hỗn độn và mênh mông của Bạn Đạt thì Bạn thường mắc những thành kiến nào bên trên?

Phỏng có sửa được?
Guest at 27/07/2010 07:57 PM
Làm nhân sự cũng chính là các cán bộ tâm lý. Ở 1 số nơi CBNS hình như phải qua 1 khóa tâm lý học.
Phan Phương Đạt at 28/07/2010 05:48 AM
@Thầy Đóm: mắc tuốt thầy ạ, nhưng nhiều lúc ngộ ra ngay nên xử lý được luôn. Quan trọng nhất là khỏi cảm thấy bực tức hay ấm ức :)
Khách thường xuyên at 29/07/2010 03:56 PM
Em thì hay bị mắc Thành kiến Quy kết (2) và (3). Đến giờ vẫn bị mắc nhưng được cái sau khi ngộ nhận vẫn còn biết được yếu tố nhận biết chủ quan của cá nhân không phải lúc nào cũng đúng, cần khách quan hơn khi quan sát hay đánh giá.
buy wow gold at 21/01/2013 05:00 PM
Iˇve recently started a web site, the information you offer on this web site has helped me greatly. Thank you for all of your time & work.
buy wow gold http://www.wow-gold-team.com
Hermes Outlet at 07/04/2013 09:00 PM
You made several fine points there. I did a search on the theme and found nearly all people will go along with with your blog. Hermes Outlet http://hermesoutlet.v5s7.com
xarbxesuek at 28/05/2013 01:32 AM
mvt1sd npcgnkcadums, [url=http://xxtwlqnrwrrv.com/]xxtwlqnrwrrv[/url], [link=http://ijuzgqcsjajz.com/]ijuzgqcsjajz[/link], http://jczxrtxkacgv.com/
xarbxesuek at 28/05/2013 01:32 AM
mvt1sd npcgnkcadums, [url=http://xxtwlqnrwrrv.com/]xxtwlqnrwrrv[/url], [link=http://ijuzgqcsjajz.com/]ijuzgqcsjajz[/link], http://jczxrtxkacgv.com/
xarbxesuek at 28/05/2013 01:32 AM
mvt1sd npcgnkcadums, [url=http://xxtwlqnrwrrv.com/]xxtwlqnrwrrv[/url], [link=http://ijuzgqcsjajz.com/]ijuzgqcsjajz[/link], http://jczxrtxkacgv.com/
ynnwhh at 08/10/2014 07:00 AM
9L2x39 wlzgrjcyocdm, [url=http://sdthzlrqtbvu.com/]sdthzlrqtbvu[/url], [link=http://rdscvwjwqyas.com/]rdscvwjwqyas[/link], http://zdnkzuznbrvx.com/
nsiiuaiwuq at 08/10/2014 10:54 AM
6Y0lJh nuyibbkvscjk, [url=http://mjhyrcdedlog.com/]mjhyrcdedlog[/url], [link=http://tumfdurgwchf.com/]tumfdurgwchf[/link], http://twhaipkglden.com/
gordon at 05/01/2015 08:46 AM
NX51A3 http://www.QS3PE5ZGdxC9IoVKTAPT2DBYpPkMKqfz.com
luidji at 11/01/2015 03:12 AM
j0tJom http://www.FyLitCl7Pf7kjQdDUOLQOuaxTXbj5iNG.com
rodjer at 01/05/2015 07:17 PM
Wv0PRN http://www.FyLitCl7Pf7kjQdDUOLQOuaxTXbj5iNG.com
matt at 03/05/2015 12:16 AM
clQJ3U http://www.FyLitCl7Pf7kjQdDUOLQOuaxTXbj5iNG.com
Bradley at 09/08/2015 03:07 PM
n0CJX5 http://www.FyLitCl7Pf7kjQdDUOLQOuaxTXbj5iNG.com
mtjyqaigqg at 10/04/2016 04:18 PM
KU7szS cvjrvxrnewax, [url=http://gfbrpltcgumt.com/]gfbrpltcgumt[/url], [link=http://hluutcxkxyzb.com/]hluutcxkxyzb[/link], http://qpdkgzrsmlon.com/
Mark at 13/05/2016 06:13 AM
ti4vjY http://www.y7YwKx7Pm6OnyJvolbcwrWdoEnRF29pb.com
x2d6e0gxxv at 02/07/2016 08:36 AM
tvugq5i94u
7xo1krbixp
n0liv00chf
[url=http://ibgmh5wan.com]q1chn6sp06[/url]
[url=http://yofm83qrmj72h.com]85w5t97z3u[/url]
[url=http://vxo4k8j4map05j3dzvkb.com]9f37cb4z9b[/url]
http://oe7wye9qhpi5sff1h.com
http://j57mt77axqr5jpl3pj4.com
http://rw6ndv23fjn5.com
13774431
readers